Sondaj kuyusu; açtırırken verilen kararların yıllarca değiştirilemediği bir yatırımdır. Kuyu açıldıktan sonra çapını genişletemez, kılıfını kolayca değiştiremezsiniz. Bu rehber, sondajcı gelmeden önce vermeniz gereken kararları sırasıyla anlatır.
1. Ruhsat işini baştan çözün
Türkiye'de yeraltı suyu kullanımı 167 sayılı Yeraltı Suları Kanunu'na tabidir: kuyu açmadan önce DSİ'den (Devlet Su İşleri) yeraltı suyu arama belgesi, su bulununca da kullanma belgesi alınması gerekir. Ruhsatsız kuyular tespit edildiğinde kapatılabilir ve idari yaptırım uygulanabilir. Başvuru il DSİ şubelerine yapılır; tarımsal sulamada belge, elektrik aboneliği için de istenir.
2. Kuyu çapına pompayı düşünerek karar verin
En kritik ve en çok yanlış yapılan karar budur. Dar kuyu ucuza açılır ama içine girecek pompayı da sınırlar: Ø113–140 mm kuyuya yalnız 4 inç pompa iner (küçük-orta debiler); ileride 6 inç güçlü bir pompa gerekirse en az Ø175–200 mm kuyu gerekir. Sulama büyüyecekse kuyuyu bir çap büyük açtırmak, ileride ikinci kuyu açtırmaktan çok daha ucuzdur.
3. Kılıf borusunda pazarlık değil kalite konuşun
Kuyunun ömrünü kılıf borusu belirler. İnce etli, filtresiz veya eksik boylu kılıf; birkaç yıl içinde göçen, kum yapan kuyudur. Sondajcıyla sözleşmede kılıfın et kalınlığı (100/300/500 serisi), filtreli boy sayısı ve çakıl zarfı yapılıp yapılmayacağı yazılı olmalıdır. "Metre fiyatına dahil" denen işlerde kısılan kalem hep kılıftır.
4. Kuyu logu ve verim testini isteyin
İş bitiminde sondajcıdan iki şey isteyin: hangi derinlikte hangi katmandan geçildiğini gösteren kuyu logu ve kuyunun saatte kaç ton su verdiğini gösteren verim (pompaj) testi. Bu iki bilgi, pompa seçiminin temelidir — pompacınıza "kuyum 120 metre, suyu bilmiyorum" demek yerine net rakam verirsiniz.
5. Pompayı kuyuya göre, kuyuyu ihtiyaca göre seçin
Sondajdan önce günlük su ihtiyacınızı kabaca hesaplayın: kaç dönüm sulanacak, kaç ev/hayvan su kullanacak? İhtiyaç bellidir → gereken debi bellidir → kuyu çapı ve pompa ona göre seçilir. Kuyu açıldıktan sonra derinlik ve verim rakamlarını pompa seçicimize girin; uygun pompaları motor ve montaj malzemeleriyle birlikte anında listeler.
Kısa kontrol listesi
- DSİ arama belgesi alındı mı?
- Kuyu çapı, ileride gerekebilecek pompaya göre mi seçildi?
- Sözleşmede kılıf serisi ve filtreli boy sayısı yazıyor mu?
- Kuyu logu ve verim testi teslim şartı kondu mu?
- Elektrik (trifaze mi monofaze mi) kuyu başına ne kadar uzaklıkta?